De ontwikkeling van de tekening: van studietekening naar zelfstandig statuut

Ontstaan in de 2^e eeuw in China, vindt het papier dat wij kennen als drager van tekeningen van Oude Meesters, de weg naar het Westen in de 12^e eeuw, via de alom gekende Zijderoute. Het is pas in de 14^e-eeuw dat het papier op grote schaal voorhanden is in de Nederlanden, daarvoor maakten de Oude Meesters gebruik van perkament, papyrus en gelooide dierenhuiden. Vanaf de 16^e eeuw zien we ook een ontwikkeling in de functie van de tekening: waar tekenen voordien nog een functionele stap was in het ontwerpproces,  verovert het nu een zelfstandig statuut met verschillende functies. Een van de eerste categorieën binnen het genre van de tekeningen is de schets, een vluchtige studie van het waarneembare. Ook de compositieschets doet zijn intrede: een sub genre waarin Oude Meesters Albrecht Dürer en Leonardo Da Vinci zich meesterlijk weten te onderscheiden van hun tijdsgenoten. In de categorie van de studietekening vinden we heel wat verschillende soorten studies: figuurstudies, draperingstudies, dierenstudies, natuurstudies en studies inzake snelheid en beweging. Oude Meesters Lucas van Leyden, en Hieronymus Bosch zijn gekend om hun studietekeningen die veelal composities van pure inventies bleken te zijn. Een zeer bekende functie van de tekening vinden we bij Oude Meesters Frans Pourbus, Pieter Coecke van Aelst en Maarten van Heemskerck, namelijk het modello, oftewel de ontwerptekening.

Deze tekening was bedoeld als voorlegging ter goedkeuring, ook wel gekend als addendum, en in het bezit van de juridisch bindende functie die bekend stond als “vidimus”. Verder evolueerde tekening ook naar de kartons die men gebruikte als ontwerptekening voor de kostbare wandtapijten, vaak vervaardigd door een wever naar ontwerp van vooraanstaande Oude Meesters zoals Barend van Orley. Van de ene studie en compositie ontwikkelt de tekening zich naar catalogi van studies, samengebracht in modelboeken die voornamelijk werden gebruikt om gestandardiseerde compositie-elementen vast te leggen. Vanaf de 15^e eeuw zien we een laatste ontwikkeling en het sluitstuk van de tekening als zelfstandig statuut, wanneer het schetsboek haar intrede doet. Één van de bekendste exemplaren is te vinden bij Oude Meester Gerard David en de Meester van het Errera-schetsboek, te bezichtigen in het KMSKA in Brussel.