Kabinetschilderkunst
Bij het bespreken van antieke schilderijen van oude meesters komt de term “kabinetstuk” wel eens ter sprake. Het begrip slaat op kleinschalige werkjes, meestal op hout of koper geschilderd, die bedoeld zijn ter decoratie van een zogenaamd kabinet, ook wel studiolo genoemd. Deze kamers konden omwille van hun beperkte oppervlakte makkelijker worden verwarmd en werden gebruikt als bureau, studievertrek of private zitkamer. Stilistisch worden dit soort kabinetstukjes gekenmerkt door hun hoge mate van verfijning en afwerking. De meeste exemplaren verbeelden historische of bijbels onderwerpen met figuren ten voeten uit, vaak gesitueerd in een landschap. Stillevens met voorwerpen op ware grootte worden daarom niet traditioneel tot de kabinetschilderkunst gerekend, al konden ze uiteraard wel voorkomen in dezelfde ruimte.
Opmerkelijk is dat kabinetstukken niet per definitie in opdracht vervaardigd werden: vaak kon dit soort kunst op de vrije markt gekocht en verkocht worden.
Het genre moet bijzonder populair geweest zijn in de Zuidelijke Nederlanden van de 17e eeuw: er zijn voorbeelden bewaard van renaissanceschilders zoals Jan Bruegel de Oude, Hendrik van Balen en Frans Francken II en barokmeesters zoals Simon de Vos en Pieter van Lint, naast talloze anonieme schilders. Toch beperkte het fenomeen zich niet tot onze streken: ook Rafael maakte enkele kabinetschilderijen, net zoals de Duitse Adam Elsheimer, een groep Nederlandse oude meesters die bekendstaat als de Leidse fijnschilders en 18e-eeuwse Franse rococokunstenaars zoals Jean-Honoré Fragonard.
